รู้นอกเล่ม

จากหลักการทรงงานสู่การปฏิบัติและผลสัมฤทธิ์แห่งการพัฒนา (9)

โครงการพื้นที่ต้นแบบบูรณาการแก้ไขปัญหาและพัฒนาพื้นที่จังหวัดน่าน ตามแนวพระราชดำริ

พื้นที่จังหวัดน่านถือเป็นแหล่งต้นน้ำสำคัญของประเทศไทย เนื่องจากน้ำในแม่น้ำเจ้าพระยาถึงร้อยละ 45 มาจากแม่น้ำน่าน รวมทั้งยังเป็นป่าต้นน้ำและแหล่งรวมความหลากหลายทางทางชีวภาพที่สำคัญของประเทศอีกด้วย อย่างไรก็ตาม เนื่องจากจังหวัดน่านมีพื้นที่ป่าและภูเขามากถึงร้อยละ 85 ในขณะที่มีพื้นที่ราบเพียงร้อยละ 15 เท่านั้น ทำให้มีพื้นที่เกษตรกรรมน้อย นำไปสู่การแผ้วทางป่าเพื่อทำการเกษตรของราษฎร อีกทั้งการขาดองค์ความรู้ที่เหมาะสมทำให้เกษตรกรเลือกใช้การปลูกพืชเชิงเดี่ยวซึ่งส่งผลให้ดินเสื่อมสภาพและได้ผลผลิตน้อยไม่เพียงพอต่อการบริโภค ทั้งยังมีการใช้สารเคมีซึ่งส่งผลกระทบต่อสภาพแวดล้อมและสุขภาพ ทั้งหมดที่กล่าวมาล้วนนำมาสู่ความยากจน วงจรหนี้สิน และคุณภาพชีวิตที่ต่ำลง นอกจากนี้ ปริมาณน้ำที่ไหลแรงในหน้าฝนบวกกับความลาดชันของพื้นที่ที่ปราศจากป่าปกคลุมไว้ชะลอและดูดซับน้ำยังทำให้เกิดภัยพิบัติน้ำท่วมและโคลนถล่มในจังหวัดน่านเองและยังส่งผลถึงอีกหลายจังหวัดในภาคกลางอีกด้วย

โครงการปิดทองหลังพระ สืบสานแนวพระราชดำริ จึงได้ทำความร่วมมือกับโครงการพัฒนาดอยตุง (พื้นที่ทรงงาน) อันเนื่องมาจากพระราชดำริ ซึ่งได้รับการยอมรับในความเชี่ยวชาญด้านการปลูกป่า การพัฒนาพื้นที่ต้นน้ำ และประสบความสำเร็จเป็นอย่างดีในการพัฒนาพื้นที่ในสภาพภูมิสังคมที่คล้ายคลึงกับจังหวัดน่าน เพื่อดำเนินโครงการพัฒนาพื้นที่ต้นแบบบูรณาการแก้ไขปัญหาและพัฒนาพื้นที่ จังหวัดน่าน ให้สามารถใช้เป็นต้นแบบการพัฒนาตามแนวพระราชดำริที่จะขยายผลต่อไปได้ในอนาคต โดยการการทำงานปิดทองหลังพระ ได้น้อมนำหลักการ "เข้าใจ เข้าถึง พัฒนา" ตามแนวพระราชดำริของพระบาทสมเด็จพระเจ้า อยู่หัวมาเป็นแนวทางปฏิบัติในทุกขั้นตอน โดยมุ่งเน้นการมีส่วนร่วมของประชาชน และขับเคลื่อนงานพัฒนาด้วยความ ต้องการที่แท้จริงของคนในชุมชน

ในช่วงแรกของการดำเนินงานของโครงการปิดทองหลังพระฯ ได้จัดสัมมนาร่วมกับจังหวัดน่าน โดยมีผู้เข้าร่วมสัมมนาจากภาคประชาชน หน่วยงานราชการ และภาคประชาสังคมในจังหวัด ซึ่งทุกภาคส่วนมีความเห็นตรงกันเกี่ยวกับปัญหาของจังหวัดน่านในด้านปัญหาที่ดิน ปัญหาการบุกรุกทำลายป่าและทรัพยากรธรรมชาติเพื่อปลูกข้าวโพด และปัญหาคุณภาพชีวิตของชุมชน ซึ่งต้องเร่งฟื้นฟูแก้ไข โดยได้เดินทางไปศึกษาดูงานพื้นที่โครงการพัฒนาดอยตุง จังหวัดเชียงราย (พื้นที่ทรงงาน) ที่เป็นตัวอย่างของการสืบสานแนวพระราชดำริไปแก้ปัญหาความยากจนอย่างบูรณาการ ตั้งแต่กระบวนการผลิตแปรรูป และการตลาด (ตั้งแต่ต้นน้ำถึงปลายน้ำ) ตลอดจนการฟื้นฟูระบบนิเวศโดยการปลูกป่าเศรษฐกิจ และขอให้โครงการพัฒนาดอยตุงเป็นที่ปรึกษาในด้านการส่งเสริมอาชีพ รวมถึงการฟื้นฟูทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ซึ่งนำไปสู่แนวทางการพัฒนาแบบบูรณาการที่เหมาะสมกับพื้นที่และประชาชนในจังหวัดน่านดังนี้

การจัดการแหล่งน้ำ ด้วยการสร้างฝายอนุรักษ์ ฝายการเกษตร อ่างพวงสันเขา และระบบส่งน้ำโดยคลองและท่อ

การปรับพื้นที่ให้เหมาะสมกับการเพาะปลูก ด้วยการขุดนาขั้นบันได ปรับสภาพดินโดยใช้โดโลไมท์ และปลูกปอเทือง

การส่งเสริมการเกษตร ด้วยการทำนาขั้นบันได การปลูกพืชหลังนา การปลูกพืชผักสวนครัว การใช้สารชีวภัณฑ์ในการป้องการแมลง

การพัฒนาอาชีพ โดยการจัดตั้งกองทุนหมู กองทุนเมล็ดพันธุ์ ประมง กองทุนพืชเศรษฐกิจ กองทุนหัตถกรรมและการแปรรูป

การปลูกป่าเศรษฐกิจ จัดตั้งกองทุนพืชเศรษฐกิจเพื่อส่งเสริมการปลูกพืชที่เพิ่มรายได้ เช่น หวาย ต๋าว ไผ่ซางนวล ไผ่ตง ไผ่รวกดำ แหย่ง กล้วย มะแขว่น

นับตั้งแต่เริ่มต้นโครงการเมื่อปี 2552 โครงการพื้นที่ต้นแบบบูรณาการแก้ไขปัญหาและพัฒนาพื้นที่จังหวัดน่าน ตามแนวพระราชดำริ ได้ตั้งเป้าหมายการพัฒนาออกเป็น 3 ระยะคือ ระยะอยู่รอด ระยะอยู่อย่างพอเพียง และระยะอยู่อย่างยั่งยืน ปัจจุบันชาวจังหวัดน่านได้รับดอกผลจากการพัฒนาคือคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นทั้งด้านสิ่งแวดล้อมทำให้ชาวบ้านสามารถใช้พื้นที่ทำกินเดิมได้อย่างเกิดประโยชน์สูงสุดโดยไม่ต้องไปบุกรุกป่าเพิ่มขึ้น ด้านสังคม เป็นชุมชนเข้มแข็งที่ทุกคนลุกขึ้นมาร่วมกันพัฒนาด้วยตนเอง และด้านเศรษฐกิจ ที่มีความมั่นคงด้านอาหารการกินและลดหนี้สินได้จำนวนมาก จนกระทั่งทุกวันนี้มีผู้คนมากมายสนใจเข้าไปศึกษา แลกเปลี่ยนเรียนรู้แนวทางการพัฒนาแบบช่วยเขาให้เขาช่วยตัวเอง โดยมีอาสาสมัครพัฒนาท้องถิ่นและชาวบ้านที่ได้รับประโยชน์มาทำหน้าที่ถ่ายทอดและแลกเปลี่ยนองค์ความรู้ที่พวกเขาได้ลงมือทำและเห็นผลสำเร็จได้ด้วยตนเอง

 

ดูข้อมูลเพิ่มเติม

มูลนิธิปิดทองหลังพระ สืบสานแนวพระราชดำริ

มูลนิธิแม่ฟ้าหลวง ในพระบรมราชูปถัมภ์

รู้นอกเล่ม

ธนาคารโลกชี้ไทยอยู่ในกลุ่มประเทศมั่งคั่งอย่างก้าวหน้า (Progressive Prosperity)
Thinking, Fast and Slow – การตัดสินใจที่ถูกต้องเกิดจากการคิดแบบสัญชาตญาณผสานการใช้วิจารณญาณ
Influencer: The New Science of Leading Change
The Visionary ถอดรหัสกษัตริย์ผู้มองเห็นอนาคต